Eén zeestraat, wereldwijde gevolgen

De Straat van Hormuz stelt geografisch niet veel voor, maar economisch is ze van groot belang. De doorgang vormt een essentiële verbinding tussen de olie- en gasproducerende Golfstaten en de rest van de wereld. Grote exporteurs zoals Saoedi-Arabië, Irak, Koeweit, de Verenigde Arabische Emiraten en Qatar zijn voor een belangrijk deel afhankelijk van deze route om energie naar Europa en Azië te transporteren.

Dat maakt de wereldeconomie bijzonder kwetsbaar. Zelfs zonder een volledige blokkade zijn militaire spanningen, sabotage of aanvallen op tankers al voldoende om markten nerveus te maken. Dat bleek eerder al in 2019, toen verschillende olietankers in de Golfregio werden aangevallen. De Verenigde Staten en hun bondgenoten wezen toen vooral Iran met de vinger, dat evenwel elke betrokkenheid ontkende. De incidenten zorgden voor onrust op de energiemarkten en leidden meteen tot hogere olieprijzen en stijgende verzekeringskosten voor de scheepvaart.

De impact van de Straat van Hormuz wordt bovendien vaak onderschat, omdat de focus meestal alleen op olie ligt. In werkelijkheid raakt een verstoring van de energiestromen veel meer sectoren dan alleen de petrochemie of de brandstofmarkt. Energie vormt immers de basis van vrijwel elke economische activiteit: productie, transport, landbouw, logistiek en internationale handel.

Wanneer de energiemarkt onder druk komt te staan, verspreidt de economische impact zich razendsnel.

De strijd tussen de tandem VS-Israël en Iran heeft vrijwel onmiddellijk geleid tot stijgende olieprijzen. Ook de aardgasprijzen zijn gevolgd, zeker in Europa waar vloeibaar aardgas sinds de oorlog in Oekraïne een steeds belangrijkere rol speelt in de energievoorziening.

Die hogere energieprijzen werken vervolgens door in:

• transportkosten,
• industriële productie,
• elektriciteitsprijzen,
• voedselprijzen,
• en zorgt uiteindelijk ook voor inflatie.

De energiecrisis van 2022 toonde hoe snel zo een kettingreactie kan ontstaan. De sterke stijging van gas- en elektriciteitsprijzen zette toen niet alleen gezinnen onder druk, maar trof ook tal van Europese bedrijven. Verschillende energie-intensieve sectoren verminderden hun productie of legden ze in 2022 zelfs tijdelijk stil omdat de kosten te hoog opliepen.

Vandaag zitten we met een nieuwe verstoring van mondiale energiestromen die vergelijkbare gevolgen heeft. De financiële markten tonen zich bijzonder nerveus, telkens wanneer er dreigende taal wordt gesproken. Onzekerheid rond energiebevoorrading leidt meestal tot hogere volatiliteit, dalende beurskoersen en terughoudendheid bij investeerders.

Hoewel de volledige economie wordt geraakt, is de ene sector kwetsbaarder voor een nieuwe energie- en transportschok dan de andere.

De productie van aluminium is een industrieel proces dat bijzonder veel energie vraagt. Elektriciteit vertegenwoordigt een aanzienlijk deel van de totale productiekost. Tijdens eerdere energiecrisissen zagen verschillende Europese aluminiumsmelters zich al genoodzaakt hun productie terug te schroeven wegens hoge elektriciteitsprijzen.

Een nieuwe energieschok zet opnieuw zware druk op sectoren zoals automotive, bouw en verpakkingen, die sterk afhankelijk zijn van aluminium.

De productie van meststoffen is sterk afhankelijk van aardgas. Vooral de productie van ammoniak vereist grote hoeveelheden energie. Wanneer gasprijzen stijgen, lopen de productiekosten voor kunstmest uiteraard snel op.

Dat raakt uiteindelijk ook de landbouwsector en onze voedselprijzen. De recente energiecrisis maakte al duidelijk hoe snel hogere energieprijzen doorgerekend worden in de volledige voedselketen.

Wat begint als een energiecrisis, eindigt dus vaak in inflatie en een voedselcrisis.

Luchtvaartmaatschappijen zijn bijzonder gevoelig voor stijgende brandstofprijzen. Kerosine vertegenwoordigt een belangrijk deel van de operationele kost. Hogere brandstofprijzen betekenen duurdere vluchten, druk op de marges en schrapping van bepaalde routes.

Ook vrachtluchtvaart en internationale logistiek raken hierdoor ontregeld, met gevolgen voor wereldwijde supply chains.

De coronacrisis maakte duidelijk hoe kwetsbaar mondiale supply chains kunnen zijn. De verstoringen in de Golfregio leiden nu opnieuw tot hogere transportkosten, langere levertijden en extra druk op internationale handelsstromen.

Bedrijven die sterk afhankelijk zijn van internationale leveranciers of just-in-timeleveringen lopen daarbij een verhoogd risico.

Vooral Europa is sterk afhankelijk van industriële productie die veel energie vragen. Sectoren zoals chemie, staal en zware industrie voelen stijgende energieprijzen vaak onmiddellijk in hun marges en concurrentiepositie.

Voor bedrijven die actief zijn in internationale markten leidt dat tot hogere kosten, verminderde winstgevendheid en toenemende financiële druk.

Ook minder zichtbare grondstoffen worden getroffen door verstoringen in de Golfregio. Qatar behoort namelijk tot de grootste exporteurs van helium ter wereld, een grondstof die cruciaal is voor verschillende hoogtechnologische processen (productie van halfgeleiders en chips) en medische toepassingen (koeling van magneten in MRI-scanners).

Langdurige verstoringen in de bevoorrading kunnen daardoor druk zetten op de technologiesector en bijdragen tot hogere prijzen of nieuwe tekorten in de chipindustrie, terwijl ook ziekenhuizen en de gezondheidszorg gevolgen zullen ondervinden.

Ook sectoren die afhankelijk zijn van petrochemische grondstoffen blijven bijzonder kwetsbaar. Kunststoffen, synthetisch rubber en tal van industriële materialen worden geproduceerd op basis van olie- en gasderivaten.

Wanneer energieprijzen stijgen of bevoorradingsketens onder druk komen te staan, vertaalt zich dat vaak snel in hogere productiekosten voor verpakkingen, autobanden, industriële componenten en consumentenproducten.

Geopolitieke onzekerheid vertaalt zich uiteindelijk ook naar financiële risico’s voor bedrijven. Sectoren die sterk afhankelijk zijn van energie of internationale bevoorrading komen sneller onder druk te staan, met gevolgen voor marges, betaalgedrag en faillissementsrisico’s.

Voor ondernemingen wordt het daardoor steeds belangrijker om zicht te houden op de financiële gezondheid van klanten, leveranciers en partners.

De blokkade van de Straat van Hormuz toont hoe sterk bedrijven vandaag verbonden zijn met internationale markten en geopolitieke ontwikkelingen.

Zelfs ondernemingen die geen directe activiteiten hebben in het Midden-Oosten worden indirect geraakt door:

• stijgende energieprijzen,
• duurdere grondstoffen,
• haperingen in de logistieke keten,
• of leveranciers en klanten die in financiële problemen komen.

Voor bedrijven is het cruciaal om een correct inzicht te krijgen in hun supply chain, afhankelijkheden en financiële risico’s. Actuele bedrijfsinformatie, continue monitoring en inzicht in schokbestendigheid helpen om kwetsbaarheden sneller te detecteren en tijdig bij te sturen wanneer dat nodig is.

In een wereld waarin geopolitieke gebeurtenissen zich steeds sneller vertalen naar economische risico’s, wordt risicobeheer een strategische noodzaak in plaats van een puur financiële oefening.

Een blokkade van de Straat van Hormuz is veel meer dan een tijdelijke energieverstoring. Door de sterke verwevenheid van energie, industrie, logistiek en financiële markten is één maritieme flessenhals uitgegroeid tot een wereldwijde economische schokgolf.

De lessen uit eerdere energiecrisissen tonen bovendien aan hoe snel lokale geopolitieke spanningen een impact hebben op Europese bedrijven en supply chains. Wat begon als onzekerheid op de energiemarkt, zal voelbaar worden in productiehallen, transportketens, voedselprijzen en bedrijfsresultaten.

De Straat van Hormuz ligt geografisch dan misschien ver van Europa. Economisch gezien ligt ze dichterbij dan veel bedrijven denken.